Beleggingsfraude herkennen

Dit is een serie blogs over beleggingsfraude:

1. Hoe herken je mogelijke beleggingsfraude.
2. De rechten van gedupeerde beleggers in het strafproces
3. De aansprakelijkheid van hulppersonen/facilitators.

Beleggingsfraude is weer actueel

Beleggingsfraude is actueler dan ook. De spaarrekening en gewone beleggingen leveren weinig of niets meer op. Mensen gaan daarom op zoek naar alternatieve beleggingen met een hoger rendement. Dat gaat steeds meer via internet. Door corona zijn mensen meer privé online.

Deze zomer waarschuwde de AFM opnieuw voor boiler rooms. Eerder dit jaren was in het nieuws dat bekende Nederlanders voorkomen in nepadvertenties waarin zij zogenaamd beleggingen aanprijzen.

Ook grote fraudezaken zoals Centurion Vastgoed en Quality Investments liggen nog steeds bij de rechter. De verdachten zijn inmiddels veroordeeld maar er lopen nog beroepszaken.

Wat is beleggingsfraude? 

Van beleggingsfraude is sprake als de inleg van de beleggers niet of niet volledig wordt gebruikt voor de afgesproken beleggingen. Wanneer de fraudeur al bij het aantrekken van het geld de intentie had om dit (deels) voor andere doelen te gebruiken dan aangekondigd kan sprake zijn van oplichting. Als het geld aanvankelijk wel wordt belegd of aangehouden voor beleggingen maar op een later moment alsnog voor andere doelen wordt gebruik kan sprake zijn van verduistering.

Naast oplichting of verduistering kan ook sprake zijn van andere strafbare feiten, zoals overtreding van de financiële toezichtwetgeving, valsheid in geschrift of faillissementsfraude. Voorbeelden: aantrekken van geld of het aanbieden van financiële diensten zonder de wettelijk vereiste vergunning, het verstrekken van vervalste cijfers of rapporten, het niet bijhouden van een adequate financiële administratie en het benadelen van schuldeisers in het zicht van een faillissement.

De meest voorkomende vormen van beleggingsfraude zijn Ponzi-fraude en Boilerroom-fraude. In beide fraudes wint de fraudeur eerst het vertrouwen van de belegger om hem vervolgens aan te zetten tot het doen van een steeds hogere belegging of het aanhouden van zijn beleggingen. Bij Ponzi-fraude belooft hij hoge rendement die in het begin ook worden uitgekeerd. Alleen deze rendementen komen niet uit beleggingen maar uit de inleg van andere beleggers. Bij Boilerroom-fraude zijn de rendementen vaak zelfs helemaal fictief. Het geld staat bijvoorbeeld of een fictieve beleggingsrekening waarop zogenaamd winst wordt gemaakt terwijl het geld allang weg is.

Daarnaast wekt de fraudeur vertrouwen door een sociaal netwerk te creëren waar de beleggers deel van uit gaan maken en vertrouwen in krijgen. Werving vindt dan plaats via bijeenkomsten en beleggers worden aangemoedigd om ook familie, vrienden en kennissen aan te brengen.

Vormen van beleggingsfraude

De drie belangrijkste vormen zijn Ponzi-fraude, boiler room-fraude en internetfraude.

  • Bij Ponzi-fraude wordt het beloofde rendement betaald uit de inleg van andere beleggers. Dit wordt ook wel een piramidespel genoemd.
  • Bij boiler room fraude is sprake van agressieve telefonische verkoop. Hierbij worden nepbeleggingen aangeboden. Ook de voorgespiegelde rendementen zijn nep. Het geld wordt niet belegd maar verdwijnt direct in de zakken van de fraudeurs.
  • Deze beleggingen worden aangeboden via advertenties op internet en sociale media. Ook hier gaat het meestal om nepbeleggingen. Vaak is ook sprake van telefonisch contact. Eigenlijk is dit dus een modernere vorm van boiler room fraude.

Hoe herken je mogelijke beleggingsfraude voordat je instapt?

  • De aanbieder opereert buiten toezicht van de AFM.
  • De aanbieder belooft een hoog rendement bij een laag risico.
  • Verkoop via ongereguleerde kanalen zoals telefoon, internet of verkoopbijeenkomsten.
  • De beleggingen zijn in het buitenland en daardoor moeilijk controleerbaar.
  • Geen recente door een externe accountant goedgekeurde jaarrekening.
  • Geen aantoonbare omzet/inkomsten waaruit rendementen kunnen worden betaald.
  • Zeer laag of zelfs negatief eigen vermogen t.o.v. balanstotaal.

Andere aanwijzingen voor mogelijke beleggingsfraude

  • Er is een onnodig ingewikkelde juridische structuur met veel rechtspersonen.
  • Er is geen accountant of er wordt regelmatig gewisseld van accountant
  • Adviseurs zonder duidelijk track record op het gebied van beleggingen.
  • Handelsnaam lijkt erg op die van een bestaande bank of beleggingsonderneming.
  • Vaak wordt aangesloten bij trends zoals duurzaamheid of cryptovaluta.

Hoe herken je mogelijke beleggingsfraude nadat je bent ingestapt? 

  • De AFM start onderzoek of legt aanwijzing of last onder dwangsom op
  • De aanbieder stopt met betalen van rente of rendement. Beroept zich hierbij vaak op overmacht, bijvoorbeeld (buitenlandse) regelgeving of actie van toezichthouder.
  • De aanbieder probeert betalingsplicht om te zetten in papieren schuld: rente bijschrijven op hoofdsom, verlengen looptijd lening of schuld, omzetten in aandelenkapitaal,
  • De aanbieder publiceert geen jaarrekeningen meer en/of de accountant vertrekt. Accountant heeft meldplicht bij redelijk vermoeden van fraude of wetsovertreding.